Ә өенә кайткач, тулы бер фатирда берүзе, бер ялгызы рәхәт чигә Билал. Казанда яшәп Каза...
Ә өенә кайткач, тулы бер фатирда берүзе, бер ялгызы рәхәт чигә Билал. Казанда яшәп Казанда да татылмаган, шуңа күрә бик тә сагынылган, тансыкланган ялгызлык бу. Институтның соңгы курсында дәүләт имтиханнары, диплом яклау артыннан йөреп никадәр борчылынды, кайгырылды! Гаиләсе белән кеше өстендә биләгән бүлмәләре, шәһәр үзәгендә булса да, бик кысан, үтә бәләкәй иде. Бала караваты алып кайтып куйгач, анда борылыр урын да калмады… Әле ярый бердәнбер тәрәзәләре бакча якка карый, һәм әнә шул тәрәзә авылны, туган нигезне искә төшереп тынычландыра, хәсрәтле уйларны оныттыра иде. Монда килгәч, яңа эштә – армия хезмәтендә туган яңа мәшәкатьләргә әллә ни исе китми әле Билалның. Чөнки ул хәрби хезмәткә үзе теләп килмәде бит! Алла сакласын! Бу эшне бөтенләй дә яратмый ул. Бары тик армия чиратын кайчан да булса барыбер бер уздырырга кирәк булгач, инде гаиләле һәм яшь балалы килеш булса да, хәрби комиссариатның фикеренә каршы килә алмады ул. Һәм менә нәтиҗәсе: ул бирегә, җир читенә килеп эләкте. Ярый, монысы да артык начар түгел инде түгеллеккә! Аннан соң бит әле тагын шунысы да бар: моңа хәтле уку белән эшне гел аралаштырып барды ул. Авылда урта мәктәпне бетергәч тә шулай итте: яхшы укыса да, шәһәргә югары уку йортына барып тормады. Чөнки бер дә яшерен-батырын түгел: ул чагында укудан туйган иде Билал! Шуңа күрә ике ел буена тыныч кына үзләренең район үзәгендә эшләп йөрде. Институтка укырга кергән бүтән яшьтәшләреннән бер дә кимсенмичә, бу хакта уена да китермичә эшләде ул. Моның тагын бер сәбәбе шул иде: Билалның яшьтән үк тышкы ялтыравыкларга, шул исәптән кемнәрнеңдер модага ияреп купшы киенергә тырышуына да исе китмәде. Кыскасы, күзгә күренеп торган, кешене кеше арасында күтәрә торган тышкы бизәкләргә артык игътибар бирми ул. Боларга караганда Билал кешеләрдәге эчке байлыкны, эчке матурлыкны һәм аеруча эчке ныклыкны әһәмиятлерәк дип саный. Шуларны мөһимрәк дип санарга күнегеп үсте ул яшьтән үк. Бәлки, бу гади крестьян гаиләсендә туып үсүеннән килгәндер, ә бәлки, Ходай үзе язган шундый үзенчәлекле язмыштыр? Ничек кенә булса да, Билалның әлегә кадәр моңа һич кенә дә үкенгәне, уфтанганы юк! Менә шушы көнгә кадәр! Хәтта әле киресенчә дә бугай: бүгенге заман адәмнәрен тышкы бизәккә кызыгу, матди байлыкка гына алдану бик тә адаштыра дип саный Билал. Хәзерге кешеләргә, бигрәк тә шәһәр җирендә туып үскән яшьрәк буын кешеләренә, эчке ныклык җитми! Бу яктан алар ифрат йомшаклар. Аларда белем, информация бар, ә менә шуларның барысын үз җаныңда, үз язмышыңда кайнатып, шул нигездә, шуның нәтиҗәсендә ирешелгән, казанылган эчке бер нык үзәк, ныклы умыртка юк аларның күбесендә. Хәтта олы гына, исемле һәм дәрәҗәле генә кешеләрдә дә юк әнә шул хикмәтле нәрсә. Моны сизеп, алар өчен чынлап уфтанган чаклары була Билалның. Ә бераздан: «Нишлисең, бусы да язмыш бит инде аның!» – дип, үз-үзен шулай тынычландыра. Ә ялгызлыкның кирәген бирә ул биредә! Кичләрен кафеда ашап, Вакыйф белән бераз кәефләнеп тә кайткач, өендә, тынычта, караватына сузылып ятып, бераз черем итеп ала. Уянып, су белән битен сыпырып алгач, өр-яңа көнне өр-яңадан башлаган кебек дәртләнеп, әсәрләнеп, менә дигән кәеф белән йөри Билал. Бүген дә шулай итте. Йокыдан торгач, яланаяк кына балконга чыгып, сентябрь ахыры булуга карамастан, бу якларның җәй көнендәге сыман җылы һавасын сулап керде. Аннан ваннада озаклап, рәхәтләнеп юынды. Анадан яңа тугандай булды! Матур итеп, җаны теләгәнчә яшәргә әзер кеше булып калды. Аннары бераз урамда йөреп керергә уйлады. Башны югары тотып, таш баскычтан шак-шок басып урамга чыгып барганда, аның каршына эштән кайтып килүче офицерлар очрады. Аларның күбесе яшькә Билал тирәсендә генә, ләкин озак еллар буена борчулы армия хезмәте, еш һәм күпләп эчү аларның йөзләрен ямьсезләп, нурсызландырып бетергән. Тагын шуңа игътибар итте Билал: аларның Билалга – институт бетереп бирегә прогулкага чыккан сыман гына килеп эләккән зыялы кыяфәтле егеткә ачулары килә, очрашкан чакларда ул ачу аларның йөзенә дә чыга, исәнләшкән вакытларда сүздә дә сизелә. Бу полкта «студент»,