җыермаска тиешсең. Укыдыммы соң, әллә ишеттемме, әнә Кытайда бәдрәф тазартучылар иң абр...
җыермаска тиешсең. Укыдыммы соң, әллә ишеттемме, әнә Кытайда бәдрәф тазартучылар иң абруйлы халык икән. Онытма, улым! Акча җирдә ятмый, алыйм дисәң, иелү генә җитми, аның өчен мәтәлчек атарга, тәгәрәргә, йөгерергә, кирәк икән, баштүбән дә торырга кирәк. Болар өстенә әле тезләнәсең бар, тир чыгарасың бар, кирәгендә күзеңне шар ачып, кирәкмәгәндә кабер итеп йомасың бар. Аның өчен телсез тора белү дә кирәк. Сорашу, урлашу, алдашу, яраклашуны әйтеп тә тормыйм. Кирәк икән, түрәңне сатарсың, туганыңны атарсың. Менә нәрсә ул Акча! Күктә – Алла, Җирдә – Ул. Әлеге сөйләкне Арыслан үз гомерендә беренче тапкыр исереп алгач олы улына «толкать» иткән иде. Ә болай ул, көнгә бер чиләк эчсә дә, исерүнең нәрсә икәнен белми. Аңа чәй ни, мәй ни! Аның күңелендә борчылып-уйланып ятучы бер генә олуг сорау булды: – Акча? Кая барыйк, ничек табыйк? Шуңамы, төп тормыш девизы да дөнья халыкларының иң бөек омтылыш-девизы «Тынычлык!» кебек берсүзле генә булуына да карамастан, хәрефләр вә авазлар ягыннан аннан да ике мәртәбә кыска һәм һәр адәм баласының уена килә торган, киләп сарып йөрүдән дә туктата-тыя алган серле-тылсымлы, мистик-магик: – Акча!!! – булды. Кырыктартмачы, вак толчокчы, урта һәм эре сәүдәгәрләр токымыннан булган Арысланның йорты авылда, әлбәттә, иң-иң күркәмнәрдән иде. Беренчедән, ул ике катлы: асты – таштан, өсте агачтан. Икенчедән, ишек аллары бер табун атлар йөрердәй киң, каралты-куралар ифрат нык. Сарайда сыер мөгри, абзарда шома сыртлы кара айгыр кешни. Өченче абзар-курада кечкенә сарык көтүе бәтелдәшә, бәкәйләр тырт-тырт чабып йөри. Араларында карт тәкә тырпаеп тора. Кетәклек тавыклар белән тулган, һәр таңын аңардан Шаляпин тавышлы әтәч аваз сала. Аңа кушылып ата каз каңгылдап ала, казлар тавыш бирә. Йокыны яратса да, Арыслан төш күрми диярлек. Хәер, төшне бу дөньяда кем дә күрә, аны бары хәтеренә сеңдереп кала гына алмыйдыр. Арысланның төштә иң күрәсе килгән нәрсәсе бар. Ул Нократта бүрәнә-бүрәнә балыклар тоту. «Төшкә балык керсә, акча булыр!» – дип юрый бит халык. Ә, әйе! Еш кына аның төшләренә өч кибет тоткан бабасы керә. Ни кыяфәттә, ни төстә ул, Арыслан, уянгач, һич кенә дә хәтерли алмый. Ул, гомумән, үз нәсел шәҗәрәсен белми иде. Ә алар бит атаклы вә затлы сибыт! Төшләрендә ул тагын Ак диңгезне күрә. Ап-ак боз… Башка берни шәйләми… Нәрсә бу? Башсызлыкмы?? Хәтерсезлекме??? Тоташ аклык үзе үк юклык бит. Аклык үзен танытсын өчен анда кара таплар да булырга тиеш. Кояшта да әнә таплар бар. Ә бит ул Ватан сугышында Ак диңгез матросы иде. Элеккечә әйтсәң, «бомбардир». Йөз килолы снарядларны сабый бала урынына гына күтәреп йөртте. Сугыштан яраланып түгел, бер нәни генә ярчык та тимичә кайтты. Дөрес, берничә тапкыр пеште, ике мәртәбә кулын, аягын кыстырды, ә болай – цел и невредим! …Чемердәп кич килде… Җүәйрәләрнең йортына хас булганча, һәркем үз ятагына йокларга ауды. Олы абыйсы бер караватта, ул үзенең йокы бүлмәсендә, энесе үзенең кечкенә ятагында. Хәтта әтисе белән әнисе дә, татарларга хас булмаганча, аерым йоклыйлар. Хәер, аларның караватлары рәттән генә. Шунысы да бар, 140 килолы әтисе яткан караватка тагын кем генә сыя алыр икән. Әтисе, каян ишеткәндер, французларда хатын һәм ирнең үз йокы бүлмәләре була, ди. Ул болай үзе газета караштыргаласа да, китапны бик сирәк укый. …Кыз бүген көлә-көлә үлә язды. «Тиле Җәүдәт»нең соңгы ахмак хатын укыгач. Әмма аңа рәхәт иде, бик тә рәхәт иде. Ул аңа җавап та язды инде: «Җәүдәт! Син дә миңа ошыйсың. Мин йөрергә каршы түгел». Җүәйрә бүген үзен бәхетле хис итә иде… Мәхәббәт – юләрлек, әмма акыллы юләрлек… Җүәйрәнең хатын алгач, Җәүдәт үзенең юкка гына турсаеп йөрүен аңлады. И, бу малайлыкны! Үзен егет итеп күтәрәсе килә, шул вакыт малайлык, хәтта бала-чагалык итәктән тарта. Тарта да артка утырта. Менә шунда утырасың инде бөрешеп-бөкшәеп. Билләһи, шәп күренеш түгел бу, андый халәттән мескенлек исе аңкый. Мескенлек – авыр хәл ул, яман бер хис. Мескенлек ярлылык, хәерчелектән дә кабахәтрәк нәрсә. Ни ярлының да үз горурлыгы, ни хәерченең үз хәерле-ипле эшләре, башкаларга баш бирмәс