башлаганнар. Аларның эченә солдатның фамилиясе, исеме, әтисенең исеме, туган елы, хәрби...
башлаганнар. Аларның эченә солдатның фамилиясе, исеме, әтисенең исеме, туган елы, хәрби дәрәҗәсе, сугышка кадәр яшәгән урыны, гаиләсенең адресы һәм башка кирәкле мәгълүмат язылган ике данә бланк куелган. Сугыш барышында үлгән солдатларны күмгән вакытта медальон эчендәге бланкның бер данәсен алганнар, ә икенчесен медальонында калдырып, солдат гәүдәсе белән күмәргә тиеш булганнар. Ләкин күпчелек очракта бу таләп үтәлмәгән, һәм күмгәндә медальонны тулысы белән алып, штабка тапшырганнар… Самат, уйларыннан арынып, Рафиска борылды: – Бу нәмәстәне каян таптың? – дип сорады. Рафис капсулага карады да иңнәрен генә сикертте: – Ә мин аны үзем дә беренче мәртәбә күрәм. Бәлки, янчык төбендә булгандыр? Ә бу янчыкны мин Сәлимнән алган идем. Бөтен төймәләрен оттырып бетерде дә, янчыкка алмашка биш-алты төймә бир әле, дип сорагач, ризалашкан идем. Аларын да оттырды. Бу нәмәстә әнә шул янчык төбендә калган булса гына инде. Абый, ә нәрсәгә соң ул солдат медальоны? – Әгәр моны ачсак, шул медальонны йөрткән кешенең исем-фамилиясе һәм аның турында мәгълүматлар булырга тиеш… Бу синең дустың Сәлимнең бабасыныкы яисә сугышта катнашкан башка туганыныкыдыр инде? – Соң, әйдә, ачып карыйбыз! Капсула эчендәге язуларга зыян китермәс өчен, медальонны махсус лаборатория шартларында гына ачарга кирәклеген Самат бик яхшы белә. Һәрхәлдә, эзтабарлар отряды белән йөргәндә аларны шулай өйрәткәннәр иде. Тик монда ул кагыйдәне үтәп торырлыкмы? Медальонны кабаланмыйча гына ачтылар. Аның эченнән килеп чыккан кәгазьдә язулар бик үк ачык булмаса да, аңлашыла иде. – Хайруллин Сахибулла Галиуллович, – дип укыды Самат. – Мең тугыз йөз егерме беренче елда туган, безнең авыл кешесе икән… – Абый, бу Сәлимнең бабасыныкы түгелдер, – дип бүлде Рафис аның сүзен. – Аларның фамилиясе Хәйруллин түгел, ә Шәрифуллин. – Хәйруллин фамилияле кешеләр дә бар бит авылда. Минем белән бер елгы Нәгыймнең фамилиясе дә Хәйруллин… – Тагын Рамазан абыйныкы да Хәйруллин. – Димәк, бу Сәхибулла дигән кеше шуларның кайсысыныңдыр туганы инде, – дип нәтиҗә ясады Самат. – Сугышта алган яраларыннан бик яшьли үлеп киткәндер, күрәсең. Югыйсә, мин хәтерләр идем андый кешене. Безнең авылда Сәхибулла атлы кеше юк иде бугай. Шуның белән бу турыда әңгәмә тәмамланган да булыр иде. Тик… Самат медальонны бурадагы бүрәнә ярыгына кыстырды да ишек алдына ком җәя башлады. Ә Рафис, иске «сәпит»енә атланып, иптәшләре янына чыгып китте. Ләкин ул озак тормады, ярты сәгать үтте микән, борылып та кайтты. – Абый, абый, – диде ул капкадан керешли. – Хәйруллин Сәхибулла сугышта хәбәрсез югалган икән ул. – Каян белдең? – Моннан биш ел элек сугышта һәлак булган авылдашлар истәлегенә клуб каршына һәйкәл куйганнар иде. Менә шунда, сугышта һәлак булган, хәбәрсез югалган кешеләрнең фамилияләре бар. Сәхибулла – хәбәрсез югалганнар исемлегендә. – Һе, дөрес күрдеңме икән? – Соң, миңа ышанмасаң, үзең барып кара, әнә. Әле шул һәйкәл янында Хәнифне очратмаган булсам, күрми дә идем. Самат бүрәнә ярыгына кыстырган медальонны кабат кулына алды. Гаҗәп, кеше үзе хәбәрсез югалган, ә медальоны кайтып төшкән! Аннан, ничек малайлар кулына килеп керде икән соң бу медальон? Югыйсә, мондый әйберләрнең урыны музей кебек кадерле урында булырга тиеш бит. Рафис, «сәпит»енә утырып, китәргә кузгалганда: – Менә нәрсә, энекәш, син теге Сәлим дигән малайдан медальонны каян алганын белеш әле! – дип кычкырып калды Самат. Үзе, энекәшен озаткач, клуб яныннан әйләнеп кайтам, дип, урамга чыккан иде, ике-өч йортны узгач, өй каршындагы утыргычта Шәрәфетдин картны очратты. Вакыт үзгәртә шул кешене: элек Самат күреп белгән Шәрәфетдин түгел икән инде. Картайган, бетерешкән. Баштарак ул да Саматны танымады булса кирәк. Инде күрешеп, туган-тумачаларның хәлен сораштырып, онытылып беткәндә генә: – Кем буласың соң әле син, улым? – дип сорап куйды. Төшендереп биргәч кенә, бик мәгънәле итеп, «ә-ә-ә» дип сузды карт.