чыккан, ныклап дөнья күреп тә өлгермәгән яшь кенә малайларны ут эченә кертеп, аларның р...
чыккан, ныклап дөнья күреп тә өлгермәгән яшь кенә малайларны ут эченә кертеп, аларның рухына күпме зыян салынды. Кайберләре, дары исе иснәп, шул сугыш афәтеннән исән-имин кайтсалар да, мондагы мохиткә яраклаша алмыйча, җәмгыятьтән читкә кагылды, кайберләре эчкечелеккә салынды, икенчеләре үз эчләренә йомылып яши башлады… Бөтен кешенең дә язмышы бертөрле түгел. Менә Наил дә, «интернациональ бурыч»ын үтәп, Әфганстаннан исән-имин кайтты. Егет әлеге мәгънәсез сугышның бөтен авырлыгын үз иңендә татыды. Әйе, ут эчендә беркемгә дә ташлама юк, «Сугышчан батырлык өчен» медален дә юкка гына бирмиләр. Армиядән соң да озаклап ял итеп ятарга туры килмәде. Әти әнисе, авылга кайтып, колхозга тракторчы булып урнаш, гаиләгә ярдәмең тияр, дисәләр дә, кайсыдыр бер танышының киңәшен тыңлап, Казандагы төзелеш техникумына юл тотты. Дөрес, имтиханнарга әзерләнү өчен вакыт калмаган иде инде. Шуңа күрә имтиханда эләккән билет сорауларына җавабы да әлле-мәлле генә булды. Белеме белән артык ялтырамаса да, күкрәгенә медаль таккан бу егетнең Әфганда хезмәт итүен исәпкә алып булса кирәк, имтихан алучы укытучы билгене кызганмады. Әнә шулай итеп, бер михнәтнең – бер рәхәте дигәндәй, Наил әлеге сугышның үзенә кагылган беренче «матур җимешләрен татыды». Укырга да керде, энеләрен-сеңелләрен аякка бастыру өчен тырышкан ата-анасына җиңелгәрәк туры килер дип, төнге каравылчы булып эшкә дә урнашты. Буш вакытларында вагон бушатып та акча юнәтте егет… Казанда Наил тагын да җитдиләнде, ныклап, тырышып укырга кирәклегенә төшенә башлады. Белемең булмаса, син дөньяда беркем дә түгел икән – шуны аңлады егет. Тырышлыгы юкка булмады, уку буенча алдынгылар рәтендә барды. Хәтта бервакыт техникум дирекциясе исеменнән авылга әти-әнисенә рәхмәт хаты да юлладылар. Соңыннан әтисе: «Малай прафисыр булырга җыена, ахры, укыган җиреннән мактап хат язганнар», – дип, шул рәхмәт хатын күрше-күләнгә күрсәтеп, мактанып та йөргән бугай. Авыл укытучыларына да нык кына эләккән. Улыгыз көчкә өчкә укый, дип гел зарландыгыз, әнә, Казаннан мактау хатлары ява. Үзегезнең укыта белмәгәнегезне балалардан күрмәгез», – дигән әтисе. Үлем белән йөзгә-йөз очрашкан кеше генә тормышның кадерен белә, диләр. Шулай микән? Югыйсә, сугыш мәхшәреннән исән-имин кайтып та, илдә үзләренә таяныч таба алмыйча, тормыш төпкеленә төшкәннәр дә аз түгел бит. Ә Наил төпкә төшмәде, киресенчә, күтәрелә генә барды. Нәкъ менә шул чорда ул җәмәгать эшләренә дә катнаша башлады. Баштарак үз факультетында, тора-бара техникум күләмендәге чаралар да активистка әверелде. Һәрчак студентлар үзәгендә кайнаучы, оештыру сәләтенә ия бу егетне тиз күреп алдылар. Дөрес, курсташлары арасында аның бөтен җиргә кысылып йөрүен бик үк өнәп бетермәүчеләр дә булды. Артыннан чыш-пыш яманатын да саткаладылар, «Шустряк» дигән кушамат ябыштырдылар. Кайбер кыюраклар хәтта үзе янында да бу кушаматны телгә алудан читенсенмәделәр. Ләкин Наилнең мондый вак-төяккә әллә ни исе китмәде. Тырыша-тырмаша торгач, уку йортын уңышлы гына тәмамлап, яхшы характеристика да алып, башкаладагы төзелеш оешмаларының берсенә мастер булып урнашты. Шулай итеп, Наил хезмәт юлын башлап җибәрде. Ул төзелештә дә җәмәгать эшләреннән читләшмәде. Аеруча Әфганстанда сугыш хәрәкәтләрендә катнашкан егетләрнең яшәешен, көнкүрешен яхшырту буенча киң эш башлады. Эреле-ваклы түрәләрнең ишекләрен еш шакырга туры килде аңа бу мәсьәләдә. Уңышсызлыкка очраган чакларында егет ярты юлда туктамый, җилкәннәрен тиз генә төшерергә җыенмый, кем әйтмешли, ишектән куып чыгаралар икән, тәрәзәдән килеп кереп, түрәнең каршына ук баса. Наилнең бу тырышлыклары эзсез калмады. Тиздән аны шәһәр түрәләре таный, ә күп кенә гади кешеләр хөрмәт итә башлады. Шулай итеп, студент чактагы Шустряк кушаматы онытылып, ул акрын гына «Наил Хәкимович»ка әверелде.