Эшчеләргә эшләгәннәре өчен әйберләтә түләү модага керде. Көнкүрештә моңа кадәр колак иш...
Эшчеләргә эшләгәннәре өчен әйберләтә түләү модага керде. Көнкүрештә моңа кадәр колак ишетмәгән «бартер» дигән сүз таралды. Әнә шул болганчык еллар шаукымында хөкүмәт хәер-фатихасы белән илдә, кече бизнесны үстерү программасы нигезендә, яңгырдан соң тишелеп чыккан гөмбәләр шикелле, күпсанлы кооперативлар оешты. Социализм системасы таркалып, черек капитализм исе килә башлады. Совет заманындагы кыйммәтләр икенче планга күчте. Ләкин бер чиктән икенчесенә сикерү сәясәте алып барган Россия – капитализмда да Россия булып кала бирде. Үстерәбез дип лаф орып кына бизнес үсми бит әле ул. Башта аңа нигез әзерләү, эшмәкәрләрне яклау өчен җитди законнар кабул итү зарур. Ә болар берсе дә башкарылмады. Шунлыктан, безгә ирек, хөррият дип, үз эшләрен ачкан адәмнәр икенче зур каршылыкка очрадылар. Илдәге олы-олы дәүләт предприятиеләре башында утыручы өлкән абзыйлар алны-артны карамыйча дәүләт милкен талаганда, халыкның маңгай тире бәрабәренә җитмеш елдан артык тупланган байлыкны үзара бүлешкәндә, завод-фабрикаларны хосусыйлаштырып, үзләренеке итү белән мәшгуль булганда, оешкан җинаятьчел төркемнәр, зурдан кубып, эшмәкәрләр дилбегәсен үз кулларына алу хәстәрен күрә башладылар. Хөкүмәт булдыра алмаганны җинаятьчел клан үзенчә хәл итеп тә өлгерде. Шулай итеп, эшмәкәрләр ике яклап кабалага эләкте. Бер яктан, сүз боткасы куертудан башка бернинди ярдәм күрсәтмәгән хөкүмәт аларны салымнар, аренда түләүләре белән кысса, икенче яктан, без сезне саклыйбыз, дигән сылтау белән, «крыша»лар, каяндыр килеп чыккан шикле төркемнәр, оятсыз адәмнәр, «рэкетёрлар» йодрык төеп акча даулый башладылар. Ныклап аягына басып тора алмаган шәхси эшмәкәр, мондый кабалага түзә алмыйча, эшен ябарга мәҗбүр була, әлбәттә. Шуңа күрә, ул елларда яңарак кына ачылган дистәләгән, йөзләгән кооперативлар бер-ике ай, күп дигәндә ярты ел эшләгәч, ябылырга мәҗбүр булды. Әлеге әкәмәт күренеш кечкенә балаларның нәзек көпшә ярдәмендә сабын күбегеннән ясалган куык очырып уйнауларын хәтерләтә иде: бераз кабартасың да пылт итеп сүнә, бераз кабартасың да тагын сүнә… Шул чорда Василий да машиналар ремонтлау өчен мастерской оештыру турында тәкъдим белән чыкты. Бу шәхси предприятие кебегрәк нәрсә була инде. Кооперативларга, шәхси предприятиеләргә теше-тырнагы белән каршы булса да, дәүләт предприятиеләреннән кыскартуга эләгеп, эш таба алмыйча йөргән әфганчыларны кайгырту йөзеннән, Наил аның бу тәкъдименә ризалашты. Егетләргә эш урыннары булыр, дип уйлагандыр. Дөресрәге, Васяның аннан киңәш соравы да, аны олылаудан бигрәк, эшне башлап җибәрү өчен ярдәм өмет итү, ә бәлки финанс ягын кайгыртудан да булгандыр. Ни әйтсәң дә, Наил гади эшче генә түгел, сүзләре үтә торган адәмнәр белән элемтәләре зур. Төзелеш тресты җитәкчелегендә эшләгәнлектән, матди база туплауда да ярдәме тияргә мөмкин. Тиздән Наил әлеге мәсьәләне шәһәр хакимияте алдында күтәрде. Аны хәл итүгә депутатларны да тартты. Бер гаражлар кооперативында, кайчандыр төзелә башлап, финанслау җитмәгән аркасында туктап калган бер-ике гаражны төзеп бетереп, шул корылмаларны киләчәктә шәхси эшмәкәрлек белән шөгыльләнү өчен файдаланырга була, дигән карарга килделәр. Дөрес, төзеп бетерү өчен җирле бюджеттан бер тиен акча да бүлеп бирелмәде. Шулай булса да, ул чакларда җирле газеталар әфганлыларга күрсәтелгән ярдәмдә шәһәр хакимияте өлешен шактый күпертеп язып чыктылар. Хәтта республика газеталарында да, әлеге хәлне «Матур башлангыч» дип атап, әфганлыларның хәлен җиңеләйтү өчен башка төбәкләрдә дә шундый эшләр башкарырга була, дигән тәкъдим керттеләр. Төзелеш материаллары, техника белән Наил Хәкимович үзе ярдәм итте. Әле тегендә, әле монда кадерсезләнеп ятучы тактасындыр, кирпечендер, ташындыр җыйгаладылар, искеләрен дә ходка җибәрделәр. Ә төзелеш эшләрен әфганлылар үз көчләре белән бушлай эшләде. Бер-ике ай дигәндә мастерской өчен биналар әзер иде инде. Төп капканың өстенә эре хәрефләр белән: «Автомобильләргә техник хезмәт күрсәтү мастерское» дип язылган такта эленде. Наил Хәкимович ишек янәшәсенә «Биредә сезгә әфган сугышында утны-суны кичкән