– Кемнәр кем булган, кычытканнар гөл булган! Хыялый Гаптерәй малае икәнен оныткан инде ...
– Кемнәр кем булган, кычытканнар гөл булган! Хыялый Гаптерәй малае икәнен оныткан инде бу! Аерым патшалык икән монда, балалар. Ялгыштым килеп. Бу егет кем соң? Караучысымы? – дип сорады Фәтхи. – Малае имеш, ди. Линар балалар йортында үскән. – Алай икән. Белмәгән идем Бикмурзинның малае барын. Америкада укыган егет кая булды? Күренми. – Үзегез тагын! Бөтенесен дә беләсез! – Мәктәптә Илүзә белән икесе турында тандем дип чәчкәләп сөйләде бит түрә. Ишетеп тордык. – Күренгәне юк бу арада... – дип җавап бирде Эдик. Фәтхигә мәгънәле итеп карап куйды. – Монда мин белмәгән нәрсәләр дә бар бугай? Җавап бирмәде Эдик... Сөйләшми генә кирегә авылга табан атладылар. Бераздан, үзе генә белгән уйларыннан чыгып: – Ул монда кайтып йөрмәс. Депутатның да сайлаулары үтте, безнең хаҗәт бетте. Ярдәм өмет итәр урын юк инде. Каршыларына Илүзә очрады. – Син һаман шул Бикмурзиннарда кунып йөрисеңме? – дип сорады аңардан Фәтхи. Илүзә эндәшми башын түбән иде. – Өеңә кайтасың килмәсә, без бар ич, балам. – Ерак бит... – Күрдек инде Бикмурзинны. Сине дә шулай каршылыйлармы? – Ничек? – «Колач җәеп»! – дип, үчекләп көлде Эдик. – Күрсәтелгән бүлмәгә менәм дә йоклыйм, мин алар белән аралашмыйм бит. Ә Сез анда нишләп йөрдегез? – Акча сорап барган идек чәчүгә трактор алырга. Кайчан гына мин – кем дә, син – кем, Бикмурзин, имеш, малае кулына калган икән. Хәле мөшкел. Синең белән бергә эшли торган түрә малае кайда соң? Эшләрне аңа тапшырам дип сөйләде бит депутат. Аңардан акча сорап карасак инде, балам? Сөрелми кала бит басулар... – Ул... телефонны алмый. Рәшит Шамилевич та җавап бирми. Үзем дә аптырыйм... Фәтхи: – Их-х-х, дөньясы-ы-ы! – дип кулын селтәде дә авылга табан атлады. Ринат белән Эдик та, башларын иеп, аның артыннан киттеләр. Илүзә басу өстендә ялгызы басып калды. Төсләре качкан килеш Ринатның өенә килеп керделәр. Тәгълимә берсүзсез аңлады аларны: – Ышанмаган идем Радикның ярдәм итәчәгенә. Кешесе ул түгел... – Бетте инде болай булгач, – диде Эдик, ачынып. – «Вилдан» хуҗалыгы – банкрот. Читтән трактор кертсәм, аңа түләми булмый. Аннары кредитларга акча җитмәячәк. Чәчүдән соң прополкасыз булмый, аннан мал азыгы, аннан урып-җыю... Анда да техника кирәк. Кайда монда кредит түләү! Банкрот мин, Тәгълимә апа! Бетте! – И балакай! Колхозың гына банкротмыни монда! Иле белән банкротлыкка киттек бит! Кара бу Радикны! Нинди семья булсын инде: кайсысының кем икәнен белгән кеше дә юк. Ата – улны, ул атаны белми хәзер. Сәгыйдә белән Рафикъны кара! Көн дә талаш, көн саен сугыш. Гөлүсәләр нишләп бетте. Самопал сата-сата малае алкашка әйләнде бит: Артуры ташлап кайткан институтны. Нинди гаиләләр юкка чыга! Кешеләр арасындагы хисләр банкротта, балакайлар! Гаиләләр банкротта. Шунысы куркыныч! – Тәгълимә кызганнан-кызды. – Тукта әле, Тәгълимә! Балаларның күңелен төшермә. Менә Эдик бар бит. Илүзә дә тырышып яткан була. Ринат та булыша. Булатның гаиләсе дә җайланып китте, Ринат аракыдан биздергәч, эштән башканы белми. Ни күрсәк тә, ил белән бергә күрербез. Эдик! Булмаса, Илүзә сөйләшеп карасын микән Бикмурзин белән. Бәлки, аны тыңлар. Үзе төзегән мәчет башыннан килеп төшеп имгәнгәч, әзрәк уйланырга, тәүбәгә килергә тиеш бит кеше баласы. – Мин ышанмыйм, Фәтхи абый. Юкка өметләнәсез, үзләренә файдасызга акча түкмидер ул байлар. Тәүбәгә килү, туган җир турында уйлау... Андый сүзләрне беләләр микән? Балалары да үзләре кебек. Илгизәрне, Линарны әйтәм... Әллә ниндиләр, җансыз шикелле. – Шулай шул, балалар. Яхшыдан-яхшыны гына татып, кайда тели, шунда яшәп күнеккән бай балаларына җир нигә кирәк инде ул? Кирәкми. Бары ни дә, югы ни... Акча барын да алыштыра. Бәләкәйдән тәрбия күрми кыерсытылып ташландык булып үскән балаларда да ил көеге булмас. Кайсысында да әхлак юк бит... Бигрәк ишәйделәр хәзер туклары да, үксезләре дә... Ил язмышы кызганыч... Карт укытучы көтелмәгән нәтиҗә ясап, Эдикның, Ринатның аркаларыннан сөйде: – Сез ятим дә түгел, бай да түгел. Тырышыгыз яшәргә! Безнең көннәр үтеп бара инде... (Дәвамы бар.)