тотышыннан, әйткән сүзләреннән тойды ул моны. Бигрәк тә Хафиз абый шикләнебрәк карады к...
тотышыннан, әйткән сүзләреннән тойды ул моны. Бигрәк тә Хафиз абый шикләнебрәк карады кебек. Егетнең кыяфәтендәге үзгәрешкә гаҗәпләнүе беренче күрешүдә үк йөзенә бәреп чык ты аның. Тик кешеләр шикләрен бик тирәнгә яшерә белә. Ә менә Тарзан яшереп тормады. Ятсынып өрүен белде. Әгәр теле булса, кычкырып әйтеп тә бирер иде. Теле генә юк шул. Хәер, телсезлеге Марат өчен яхшы да әле. Шулай да әлегә борчылырлык урын юк кебек. Барысы да ниятләгәнчә яхшы бара. Бүгенгесе әйбәт, иртәгесе өчен шайтан кайгырган, дип уйланды егет. * * * Күкташка кайтып, Хафиз абыйларда яши башлагач, Ма ратның башыннан нәрсәләр генә узмады. Кайвакыт ул соң гы көннәрдә булган вакыйгаларны төш кебек кенә кабул итте. Егерме дүрт ел үзе теләгәнчә яшәгән кешегә әлеге яңа шартларга ияләнү җиңел булмас, әлбәттә. Тагын шунысы да бар: хәзерге мохит элеккегесеннән бик нык аерыла бит, хәтта, аның капма-каршысы, дияргә була. Марат иркенлектә үсте. Син алай эшләмә, болай эшлә, дип, артыннан эзәрлекләп торучы да булмады. Шуңа күрә үзе ни теләсә, шуны эшләү, кая барырга теләсә, шунда бару – гомумән, нәрсә кыланырга теләсә, шуны кылану аның канына сеңгән. Ә монда үзенә күрә җитди әхлакый калыплар бар, шулардан читкәрәк тайпылсаң, ник болай эшләдең, дип искәртеп торырдай кешеләре дә бар… Авыл ул, шәһәрдән аермалы буларак, борынгы йолалар, гореф-гадәтләр бик озак җуелмыйча яши торган мохит. Шәһәрдә борынгы йолаларга әллә ни игътибар да ителми. Ә авылда исә аның кысаларыннан читкә тайпылу кешеләрнең рухи дөньясына да йогынты ясый. Биредә туганлык, дуслык, әшнәлек элемтәләре дә үзенең беренчел хәлендә саклана алган. Шуңа күрә кемдер әнә шул кысалардан чыга, гореф гадәтләрне санга сукмый икән, аны авыл халкы читкә тибәрә, үзенеке итә алмый. Монда барысы да бер калыпка салынган, билгеле бер кысаларда булырга, һич югы, шулардан ерак тай пылмаска тиеш. Мин-минлекне яратучы, үзе дигәнчә генә яшәргә өйрәнгән Марат әнә шул мохиткә килеп эләкте. Ул бу дөньяны төш кебек кенә кабул итте. Озакка бармас, кинәт кенә уянып китәр дә ка бат элекке тормышы башланыр кебек иде аңа. Тик… Элеккечә яши башласа, бар ялганы тотылачак, гөнаһлары берәм-берәм калкып чыгачак. Ә бу үзеңә үзең кабер казу дигән сүз. Шулай булгач, бер генә нәрсә кала: мондагы тормышка яраклашу, гадәтләрне үзеңнеке итү. Әйтү генә җиңел, ә иске гадәтләрдән арынып, яңаларын ка бул итү ай-яй… Чир китә, гадәт китми, дигән шикелле… Марат моны Күкташта Хафиз абыйларында яши башлавының беренче көннәреннән, юк, юк, беренче сәгатьләреннән үк тойды… Ул күбрәк Гөлназ белән аралашырга тырышты. Кайчак икәүләшеп бакчага чыгып утыралар да озаклап сөйләшәләр, «үткәннәрне искә төшерәләр». Дөресрәге, Гөлназ искә төшерә, ә Марат аларны колагына киртләп, хәтеренә сеңдерә бара. Шундый сөйләшүләрнең берсендә Гөлназ: – Туган абыем, син хәзер рәсемнәр ясамыйсыңмы әллә? – дип сорап куйды. Марат аңа каршы: – Ник, элек ясый идеммени?» – дип ычкындырганын сизми дә калды. Алдын-артын уйламыйча сөйләшә торган кешеләр турында «агач тел» диләр. Ул да сүзен уйламыйчарак әйтте шул. Элек ясый идеммени, имеш! Ул бит хәзер Таһир. – Ә, әйе… Юк… Әлегә ясамыйм, – дип мыгырдангандай итте. Аннан соң, сүзләре үтемлерәк булсынга: – Сәбәпләре бар, – дип өстәде. Нинди сәбәпләр?... Нәрсә турында сүз булырга мөмкин – ул боларын үзе дә анык кына уйлап бетермәде. – Син җәйләрен кунакка кайтканда, без су буйларына, урман-кырларга рәсем ясарга йөри идек. Этюднигыңа иелеп, акварель буяулар белән рәсем ясаганда, мин, кәҗә бәрәне кебек сикергәләп, сиңа комачаулап йөри идем. Син мине кайчак шаярып кына ачуланып та ала идең… Исеңдәме? – Әйе, исемдә, – дип, Марат аның сүзләрен җөпләгәндәй итте. Ә үзе, эченнән генә: «Димәк, рәссам да булырга туры киләчәк икән әле», – дип уйлап куйды. Бу теманы тизрәк тәмамлыйсы килеп, сүзне икенчегә бормакчы иде, тик Гөлназ һаман үткәндәге хатирәләрне искә тө шерүен дәвам итте: