– Менә мин зарыктым хатын-кыз пешергән ризыкка. Ярый әле Кала күле басуын чистартырга у...
– Менә мин зарыктым хатын-кыз пешергән ризыкка. Ярый әле Кала күле басуын чистартырга уйлагансың, Эдик энем. Рәфинәсез калганнан бирле балалар пешергәнне ашыйм. Аларныкы ашык та пошык инде. Кайчан болай туйганчы ашар идем?! Рәхмәт әйтеп, амин тотыйк та – эшкә, җәмәгать! Кузгалдык! Өч-дүрт көн дигәндә трактор белән кереп сөрерлек ясыйк Кала күле басуын! Беравык шаяруларны, сөйләшүне туктатып, тирләп-пешеп эшләп алдылар. Каеннарның утынга ярардайларын бер урынга өйделәр, чыбык-чабыгын, тамырын чүпкә түгәргә дип трактор арбасына ташлый бардылар. Билен язарга дип баскан Фәтхинең күзенә «чакырылмаган кунак» – ат арбасы белән баштарак өйгән утын янына туктаган Гайнуллин чалынды. – Нишләп йөрисең син монда? – дип кычкырып җибәрде Фәтхи. – Булышырга килгәндер, – дип, шаяруга борырга теләп, күз кысты Фәтхигә Ринат. – Нәрсә кирәк сиңа монда? – дип аның каршына басты йөзенең сөмсере коелган Эдик. – Урман кисәрлек тазалык юк бит, авылдашлар, бик булышыр идем дә. Бу кадәр утынны барыбер түгәсездер, мунчага ягарга ярар дип алырга килгән идем. Ирләр җавап биреп өлгергәнче, Сәгыйдә, ике кулын бөеренә таянып, «боевой» позага басты: – Нинди түгү ди! Казларга бәрәңге пешерергә казан астына ягарга бер дигән утын ул! Гомергә эшләмәде, кеше эшләгәнне күзәтеп, мактанып, макталып, үзенә файда китереп йөрде менә бу Гайнуллин! Я бөтен кеше белән беррәттән агач төплә, я кайтып кит! Нәрсә басып каттың? Хәер акчасы аз килә башладымы әллә? Аягыңны басасы булма мәчеткә! Синең укымышлылыгыңны ташка үлчим! Сиңа әрәм итеп хәер биргәнче үзем укыйм. Бар кайтып кит! Сәгыйдә артында өрлек агачы кебек ныклы буынлы өч ир басып тора. Аларга каршы ни әйтсен Дамир. Авылга табан борылды. – Монысын дөрес әйттең, Сәгыйдә. Тотып кына бер эш эшләмәде шул. Файдасыз булды Гайнуллин авылга. – Калхузны таратуын әйт! Ул вакытта безне искә алмады бит! Хуҗалыкның бөтен мөлкәтен сатып өй күтәрде. Шунда тир түккән безнең ирләр себергә китеп тазалыгын юк итеп кайтты. Ятсын берүзе! Кертәсе булма аны мәчеткә, Ринат! Үзең укы! – Сәгыйдә кызса, уйлаганын әйтеп ташлый, алдын-артын уйламый. Эдикның кыенсынып, кызарып торуын сүзен бетергәч кенә күрде. – Син ния кызарып торасың? Бер оялыр урының да юк! Ана өчен ул җавап бирми! Сайлап алмагансың да инде. Син безнең арада буталып, нормальный булып үстең, алар кебек түгелсең. Әйтте исә кайтты. Сүз тәмам дигән кебек, яулыгын җайлап бәйләде дә учак тирәли йөгергәли дә башлады. – Сез нәрсә аптыраштыгыз? Эшләгез! Бушка ашатырга җыенмыйм берегезне дә! Эшләделәр. Сөрделәр. Чәчтеләр. Көр күңел белән җәйгә керделәр тургайлылар. Фәтхинең куануының иге-чиге булмады. Һәр көн таң белән бер урады басуны, сабан тургаеның шат җырын тыңлап сөенде. Авылдашларының да күңеле күтәренке, ишетеп-сизеп тора. Көтү озатканда, каршы алганда төбәк-төбәк җыелышып кыска гына гәпләшеп алалар: – Вилдан малаенда өмет бар бит. Үзенә охшаган: җир өчен янып-көя. Хуҗалыкны тергезер, ташланган басуларны әкренләп булса да эшкәртер, иншалла. Чәчүдә эшләгәннәргә акча да тараткан. Терлекчеләрнең дә зарын ишеткән юк күптән. Булдырыр бу! Үзебезнең малай бит! Үзебезнең Эдик! Бу сүзләр Фәтхинең күңеленә сабан тургае җырыннан да моңлырак. *** Иринаның зур әнисе дини кеше булгач, кече яшьтән догаларны өйрәтеп үстерде оныгына. Зур әнисе – баласын, кыз – әти-әнисен югалткач, Аллаһы Тәгаләгә икәүләп сыендылар. Башкача булышу өмет итәр урыннары юк иде. Ярдәмен тоймады ул догаларның: зур әнисе үлеп китте, приютта иркәләү күрмәде, аннары да, үзе тырыш һәм акыллы булса да, язмышы елмаймады – сабые белән ялгызы яшәргә акчасыз, яклаучысыз торып калды. Линарның чакыруы аның өчен батып барган хәлендә саламга тотынып сазлыктан чыгуга тиң иде. Чатырдап ябышты ул бу мөмкинлеккә. Ничек кенә авыр булмасын, Аллаһыга ышануын югалтмады Ирина. Авырлыкларны сынау итеп кабул итте дә, аларны җиңәргә көч биргәне өчен рәхмәт укыды Ходайга.