– Хәмит, әйдәгез, иртәгә пар атлар җигеп чыгыйк. Бергәләшеп, хатыннар белән. Син каршы ...
– Хәмит, әйдәгез, иртәгә пар атлар җигеп чыгыйк. Бергәләшеп, хатыннар белән. Син каршы түгелме? Башкалар әнә ун чакрым дип тә тормый, җәяүләп баралар. – Мин каршы түгел. Рәхәтләнеп ял итеп кайтырбыз. Сабан туе көнне күк йөзендә бер генә болыт кисәге дә юк иде. Күкнең түбәсен күрим димә, очсыз-кырыйсыз, зәп-зәңгәр. Көн чалт аяз, һавасы саф. Урман якын булгангамы, хәлне алырлык эссе дә түгел. Бәйрәмгә килгән халыкның исәбе-хисабы юк, бөтен районнан җыелган, яше-карты килгән. Көтмәгәндә һавада самолёт пәйда булды. Мәйданга җыелган халык өстенә листовкалар коела башлады. Мәрзия җитез генә үрелеп янында бөтерелгән, ярты дәфтәр бите хәтле генә кәгазь кисәген эләктереп тә алды. Ул кәгазь аның кулын яндыргандай итте. «Бүген иртәнге сәгать дүрттә Германия гаскәрләре илебез чиген басып керде. Сугыш...» – диелгән иде анда. Кешеләрнең ул шомлы хәбәрне ишетеп бәгырьләре көйгәндер. Бәйрәм бетте. Кинәт кенә күк йөзен урман ягыннан килеп чыккан кара болыт каплады. Хәлне сизгәндәй, кояш та ашыга-ашыга болытлар артына яшеренде. Халыкның бәхетсезлеге шул минутта башланды. Илгә килгән бәхетсезлекнең, фаҗиганең дә башы иде бу. Елашу, сукрану, әрнешү, ләгънәт уку һ. б. Андагы ыгы-зыгыны әйткән дә юк. Башланырга да өлгермәгән Сабан туе тәмам булды. Йөзләрен кайгы-хәсрәт баскан халык таралыша башлады. Менә шулай итеп Сабан туеннан хәсрәт төяп кайтты авылдашлар. Кыйшайган салам түбәле авыл йортларының караңгы тәрәзәләреннән, кешеләрне йотардай булып, кара кайгы карап торадыр кебек тоелды. Өйләренә кайтуларына күпләргә Хәрби комиссариаттан чакыру килгән иде. Сугыш башлануның икенче көнендә Хәмит, Ирек һәм тагын егермеләп яшь ир сугышка китеп барды. Аларны озатырга авылның яше-карты җыелган иде. Елашулар, канлы сугышны башлаган дошманга ләгънәт укулар күп булды. Мәрзия белән Нурия сөеклеләрен озатырга район үзәгенә Хәрби комиссариатка кадәр бардылар. Хәмите: «Авылдан гына озатып кал, Мәрзиякәй», – дисә дә, тыңламады ул. Ире сугыштан кайта алмас, күрешү насыйп булмас, дигән уй яшь хатынның күңел түренә үк кереп оялаган иде. Хәрби комиссариатның тимер капкасыннан яшь офицер килеп чыкты. Кулындагы исемлеге буенча тиз генә сугышка алынучыларны барлап чыкты. Озатырга килүчеләрне тыныч булырга чакырды. Мәрзия, аерылышырга теләмәгәндәй, куллары белән ирен кысып кочаклады. – Елама, сиңа еларга ярамый, сөеклем, – дип юатырга тырышты Хәмит. – Туасы балабыз хакына елама, – дигән иде шунда ире. Ә үзе ник бер бөртек күз яшен чыгарсын. Мәрзиянең бөдрәләнеп торган кара чәчләреннән сыйпады. Бертуктаусыз шомырт кара күзләреннән үпте. – Менә күр дә тор, яратканым, ике-өч айдан кайтып та җитәрбез. Дошманны оясына бик тиз куып кертербез. Көтегез генә. – Ике-өч ай, дисең, Хәмит. Синнән башка ничек яшәрмен соң мин? – дип өзгәләнде ул. Елый-елый шешенеп беткән Мәрзияне иреннән аерып алу бик авыр булды. Бармакларын түгел, җанын каерып алдылармыни. Ярый әле, ахирәте – Нурия янында иде. Ул юата да, кирәкле сүзләрне дә таба белде. – Ялгыз башыңа түгел, илгә килгән бәхетсезлек бит бу, сабыр бул, дустым, – диде ахирәте. – Көт мине, сөеклем, – дип кычкырды Хәмите ерактан һәм, күздән югалганчы, кулын изәп барды. Соңгы сүзләре шул булды: «Көт мине!» Һаман көтә Мәрзия. Илле елга якын көтә. Әйтергә генә җиңел. Хәмитнең үлгән хәбәре дә килмәде. Хәбәрсез югалды солдат. Ирләренең үле хәбәрен алган хатыннар бәхетлеләр, күптән тынычлап яшиләр. Кайберләре каберләренә дә барып кайтты. Истәлеккә орден-медальләре калды. Бөек Ватан сугышында һәлак булучыларга авыл уртасында куелган һәйкәлдә аларның исемнәре истәлек тактасына уеп язылган. Хәбәрсез югалган Хәмитнең генә исеме юк тактада. Авылдашлары Җиңү көнен елда һәйкәл янында зурлап билгеләп үтәләр. Мәктәп балалары җыела, сугыш ветераннары да килә. Күкрәкләрендә сугышта күрсәткән батырлыклары өчен бирелгән орден-медальләре ялтырый. Ләкин Мәрзия өчен Җиңү көне бәйрәм була алмады. Эх, беләсе иде, кайда башын салды икән аның Хәмите? Нигә Мәрзиягә шундый язмыш язылган? (Дәвамы бар.)