утырды. Килене итле шулпа китерде. «Җылы сүз җан азыгы», – диләр.
утырды. Килене итле шулпа китерде. «Җылы сүз җан азыгы», – диләр. – Тәмле пешерәсең, балам, – дип, киленен мактап алды ул. Каенанасының мактау сүзләре Рухиянең йомшак күңелен тагын да җылытып, эретеп җибәрде. Ашап-эчкәннән соң, Мәрзияне һавага чыгарга өндәде килене. – Көне матур, әнкәй, кояшлы, җылы. Җәй уза бит, бер генә ае калып бара. Ә синең бакчабызны да күргәнең юк, – диде ул. – Бүген түгел, бала, бүген түгел, – диде каенанасы, кырт кисеп. Аның ялгыз калырга теләве сизелә иде. Китап укырга ярата Мәрзия. Бүлмәсендәге китап киштәсендә нинди генә китаплар юк. Укырга яратканын белгән таныш-белешләре, туган-тумачалары, балалары да китап бүләк итәләр. Мәрзиягә китаптан да зур бүләк юк. Башлаганын, укып бетерми торып, кулыннан да төшерми ул. Яраткан китапларын кат-кат укый. Улы шуңа ачулана да инде. – Күзсез каласың бит, әнкәй. Укымаган китабың калмады бит инде. Укыганны яңабаштан укыма, хет, – ди улы. Соңгы вакытта Бәхтияр никтер гел әтисен искә ала башлады. – Әнкәй, әгәр әткәй исән булса, нишләр идең? – дип сорап та куйгалый. – Әткәң исән булса, без, һичшиксез, бергә булыр идек, – дип җавап кайтара Мәрзия. – Ул кайта алмый калган булса, ни әйтерсең? – Моның булуы мөмкин түгел, бәбкәм! Ул аяксыз-кулсыз булса да кайтачак иде! – ди ана, катгый итеп. Сөйләшү өзелә. Әйтеләсе сүзләр әйтелми кала. «Балаларыма имгәк булып ятам», – дип борчылмый калган көне юк аның. Иң зур борчуы да шул. «Бакчага чыгып чүп утасам, кош-корт ашатсам да ярдәм булыр иде аларга». Күңеле белән әллә кайлардан, басу-кырлардан, болыннардан, урманнардан урап кайтырдай була. Яшьлеген, Хәмите белән уздырган бәхетле чакларын исенә төшерә. Эх, ул хыяллар. Кич тә булган, көн үткәне сизелми дә. Уйларын чуалтып, бер-бер артлы улы белән килене эштән кайттылар. Бәхтиярның кәефе шәп күренә. – Уракка төштек, әнкәй, – ди ул. – Уңыш шәп булырга тиеш, чөнки вакытында яңгыры яуды, җәй җылы, матур килде. Хәзер яумый торсын иде. Икмәкләрне җыеп алырга бирсен. – Барыбыз да шуны телибез, балам, – диде Мәрзия, улын хуплап. Бәхтияр колхозның бөтен техникасы өчен җаваплы. Авыл хуҗалыгы институтын тәмамлап, баш инженер булды. Шөкер, эшендә яраталар үзен. Яратмаслык түгел шул аның Бәхтияры. – Котлыйм, әнкәй, утыз җиде яшең белән сине, – диде ул, шаяртып. Әйе, саннарның урыннарын алыштырып куйсаң, шулай була икән. Мәрзия кеткелдәп көлеп җибәрде. – Әле йөгереп йөриячәксең, әнкәй. Ятагыңнан сикереп торачаксың. Егерме беренче гасырда яшәячәксең әле син. Серләремне ачам сиңа бүген. Туган көнеңә сюрприз булсын. Озак сакладым ул серне! Мәрзиянең йөрәге еш-еш тибә башлады. Иртәнге төшен уйлады. – Әтиең турындамы? – дип сорады ул көтмәгәндә. – Каян белдең, әнкәй? – диде Бәхтияр, аптырап. Мәрзия дәшмәде. – Әйе, әткәй турында сүзем, – диде ул озак көттерми. – Минем әткәй исән бит! Бу сүзләрне ишетүгә, Мәрзия, куллары белән йөзен каплап, үксеп еларга тотынды. Улы башка берни дә әйтә алмады. Әнисен тынычландыру юлларын гына эзләде. Ләкин ана тынычланудан узган иде. – Каян, кайчан белдең? Нигә әйтми йөрдең? – дип өзгәләнде ул. – Нигә сер итеп сакладың? Мин белергә тиештер бит? Куллары, аяклары бармы? Әллә гарипме? Ни хәлдә, кайда? Ялган сүз башта шикәр булса да, соңы зәһәр, дөресен сөйлә, балам! – диде Мәрзия, үксеп. Бу хәбәр әнисенә шулай тәэсир итәр дип уйламаган да иде Бәхтияр. Күпме гомер узган бит... Әнисен кызганып, күп нәрсәләрне сөйләмәскә булды ул. Өйләнгән, баласы бар, дисәң... Юк-юк... Харап булабыз. Ул тыныч булырга тырышты. Мәрзияне дә тынычландырырга теләп: – Әткәй сугыш ахырында әсирлеккә төшкән. Сугыш беткәч, азат ителгән, ләкин алты ел туган иленә кайту тыелган. Кыскача әйткәндә, беркая да китәргә ярамаган. Документларын да бирмәгәннәр, – дип ипләп кенә сөйләде ул, ялгыш сүз ычкындырудан куркып. – Урал якларында яши, Хәрби комиссариат аша эзләттем, – дип сүзен тәмамлады. Шуны гына көтеп торган ана ярсып кычкыра башлады: